Wstyd-jak go pokonać?

 Wszyscy boimy się o nim mówić, a im mniej o nim mówimy, tym więcej go odczuwamy”
Brene Brown

Uczucie, od którego większość ludzi ucieka. Może paraliżować, ograniczać życie i doprowadzić do zagłady człowieka. Nikt go nie chce. Czym jest wstyd?

Wstyd to emocja, która pojawia się gdy uznamy i uwierzymy, że w danej sytuacji powinniśmy zareagować inaczej niż to zrobiliśmy.

Przyjrzyjmy się bliżej wstydowi. Co powoduje, że czujemy się zażenowani?

Od dzieciństwa uczono nas jak powinniśmy zachowywać się przy stole, w towarzystwie, co mówić, czego nie mówić. Co wypada, czego nie wypada w różnych sytuacjach. Narzucono nam pewne standardy zachowania i oczekuje się od nas przyswojenia i zastosowania tych standardów. Media narzucają kanony urody i ubioru. Rodzice wychowują, wpajają zasady, których sami nauczyli się w dzieciństwie. Niedostosowanie się do wytyczonych wzorców zachowania jest widziane jako nieadekwatne i niepożądane. My nosimy w sobie te wzorce i schematy w postaci myśli i obrazów w umyśle. Do nich staramy dostosować nasze obecne reakcje. Gdy w danej sytuacji uznamy nasze zachowanie za niewłaściwe, takie założenie może wywołać wstyd. Bierze się z niespójności pomiędzy tym jak ma być a tym jak jest.

Czy faktycznie mogliśmy zareagować inaczej niż zareagowaliśmy?

Jeśli zareagowałeś tak jak zareagowałeś to czy mogłeś inaczej zareagować? Odpowiedź jest oczywista. NIE. Jeśli umysł i ciało podsunęło właśnie taką a nie inną reakcję w tym momencie, w danej sytuacji, to czy mieliśmy wybór i czas na zastanowienie i zmianę reakcji? Niestety nie. Emocja ma to do siebie, że jest szybka i nie ma w niej przestrzeni na zastanowienie się. Uznanie, że powinno być inaczej powoduje, że unieważniamy, kasujemy to co zrobiliśmy, naszą reakcję i siebie jako człowieka. To co już się stało w przeszłości jest teraz w naszym umyśle jako myśl. Gdy nie chcemy zaakceptować jakieś naszej myśli i reakcji, nie akceptujemy też jakiejś części siebie. Unieważniając swoje reakcje to tak jakbyśmy chcieli zniszczyć siebie jako istotę ludzką, to co powstało na przestrzeni setek lat podczas ewolucji. Odbieramy sobie prawo do naturalnej ekspresji, która jest potrzebna, by wyrażać siebie.

Jeśli pojawia się wstyd, to uznaliśmy, że nasze zachowanie powinno być inne. A jakie? Takie jak inni by chcieli, społeczeństwo, rodzice, znajomi, my sami? Uznanie, że powinniśmy się zachować jak inni tego oczekują blokuje nas, zabiera nam swobodę  i wolność decyzji, wywołuje nieprzyjemny wstyd. Zaprzeczanie swojej prawdziwej reakcji jest zabieraniem sobie wolności do reagowania w zgodzie ze swoim prawdziwym JA. Jeśli czegoś nie wiem to po co oszukiwać kogoś i siebie, że znam odpowiedź? To nie wstyd nie wiedzieć. Nie ma ludzi, którzy by wszystko wiedzieli. Jeśli czegoś nie umiem to jaki to wstyd? Po prostu może nie było sposobności się nauczyć albo jakaś czynność przysparza nam dużo trudności. Jeśli się pomyliłam/łem to jaki to wstyd?  A kto się nie myli? Wszyscy się mylą, tylko niektórzy się do tego nie przyznają. Jeśli odbiegam od wytyczonych obecnie kanonów urody, to czemu mam się tego wstydzić? Czy każdy ma wyglądać tak samo?

Czy wstyd ma pozytywne oblicze? Skoro istnieje to pełni jakąś rolę. Przez to, że jest nieprzyjemną emocją, uciekamy od niej. Staramy się zachować tak jak nas nauczono i przestrzegać zasad, norm i standardów. To powoduje, że ludzie czują się bezpieczniej w przewidzianym świecie. Złamanie zasad burzy ład i harmonię. Wstyd powoduje, że hamujemy swoją reakcję, gdy uznamy ją jako niedostosowaną do standardów, by dostosować się do tego co już zostało ustalone.

Standardy mogą być zewnętrzne. Nie stanowią problemu jeśli akceptujemy je. Natomiast jeśli się z nimi nie zgadzamy nasze niedostosowane zachowanie może być powodem wstydu dla innych. Społeczeństwo może zmuszać Cię do dostosowania. Może być tak, że pomimo nie uznania standardów i zachowania niezgodnego z nimi nie odczuwasz wstydu. Uznajesz swoją reakcję mimo tego za prawidłową, zgodną ze sobą.

Kto się wstydzi? Jeśli wstyd to emocja, która powoduje unieważnienie tego co robimy, to wstyd częściej odczuwają osoby, które nauczyły się unieważniania siebie, swojej reakcji, oceniania swojego zachowania jako niewłaściwe.

Wstyd może wynikać z niskiego poczucia własnej wartości. Niskiej oceny siebie, swoich umiejętności. Gdy uznajesz się za kogoś gorszego. Porównujesz się nieustannie do innych. Ktoś bliski, rodzic, opiekun, często porównywał Cię do kogoś. Gdy uznasz, że brak szkoły,  pracy, kłopoty w małżeństwie, z chłopakiem, brak sukcesów, nieznajomość języka to coś nienaturalnego. Jeśli porównując się z innymi postrzegasz się jako nieatrakcyjnego, za grubego czy za chudego. Jeśli uznasz, ze nie spajasz się z ogólnie uznanymi wzorcami i stylami społecznymi wymyślonymi przez innych ludzi.

Wstyd może przejść w inną emocję np. w złość na siebie czy na innych. Wtedy zaczynasz mieć pretensje do innych, obwiniasz ludzi dookoła. Chcesz się pozbyć wstydu, przenieść odpowiedzialność na innych. Myślisz: To nie moja wina, to on, ona, oni. Szukasz winowajcy Twojego wstydu, zaczynasz atakować albo zaczynasz bronić się. Robisz tak, gdy uznasz, że powinno być inaczej. Zatem wstyd pochodzi z Twojego umysłu i tylko tam możesz na niego działać.

Jeśli wstydzisz się za to co zrobiłeś czy powiedziałeś to jak wygląda Twoje zachowanie w podobnych sytuacjach? Możesz zacząć unikać miejsc, osób, które wywołują u Ciebie wstyd.   Zaczynasz się odgradzać i ograniczać swoje życie. Przez to, że wstyd jest destrukcyjny może prowadzić do okaleczania siebie, samozagłady. Myślisz o sobie: Jestem zły, niedobry, po co mam być, skoro nikomu nie odpowiadam? Brak akceptacji części siebie powoduje, że chcemy ją zniszczyć, by nie czuć się źle. Nie dajemy sobie prawa do bycia autentycznym.

Jak pokonać wstyd? Zagłęb się w myśli, które masz w sobie podczas sytuacji powodującej wstyd. Co wtedy myślisz o sobie? Powinienem był wiedzieć. Ale ze mnie głupek.  Nawet tego nie potrafię. Co oni o mnie myślą? Jak się zachować? Co robić? Co mówić? Oskarżasz się. Obwiniasz. Krytykujesz. W głowie możesz mieć myśli osób Tobie bliskich, które często mogły Ci powtarzać jak się zachowywać: Nie rób tego! Zrób to inaczej. Tak nie ładnie. Jesteś do niczego.

Uświadom sobie te myśli, zacznij je obserwować. Zacznij akceptować swoje reakcje i dawać sobie przyzwolenie na nie. Zarejestruj łańcuchy reakcji myśl-reakcja i w jakiej sytuacji dochodzi do wstydu. Przy jakich osobach. Co myślę-jak reaguję? Włącz akceptowanie tego co robisz i mówisz. Daj sobie prawo do wyrażania siebie: myśli, uczuć, zachowania. Akceptacja siebie i swoich braków jest jedną z dróg do zmniejszenia i pozbycia się wstydu. Pokochać się za to kim się jest a nie jakim powinno się być w oczach innych. Umieć się śmiać ze swoich nieumiejętności i niedoskonałości. Spełnianie oczekiwań innych jest z góry skazane na porażkę. Jak studnia bez dna. Nie ma końca. Koniec wstydu następuje gdy w pełni akceptujesz siebie i dajesz sobie prawo do przeżywania świata właśnie w taki sposób w jaki go przeżywasz.